es ist noch nicht alles verloren

In het station van Wuppertal staat op de gevel van de dienst verloren voorwerpen “es ist noch nicht alles verloren!” te lezen. Met deze zin in het achterhoofd werken we in deze allesbehalve vanzelfsprekende tijden aan de programmatie van Klarafestival 2021. Op dit moment liggen er meerdere scenario’s op tafel. Wat nu al zeker is, is dat we volop inzetten op Belgisch talent. We hopen u op veilige wijze intense live ervaringen te kunnen aanbieden, maar weten dat dit niet evident zal worden. Daarom trekken we volop de kaart van de digitale innovatie.

De vorige, tot één dag herleide editie van Klarafestival was het startschot van een periode van intense verandering. Ons in de verlichting geconstrueerde zelfbeeld – dat de mens een rationeel wezen is, gescheiden van de rest van de natuur, bevoorrecht en vrij – kreeg een flinke knauw. We werden terug in de natuur gezet als een organisme dat gevoelig is voor milieufactoren, totaal afhankelijk en onlosmakelijk verbonden met het grote netwerk van de natuur. Slecht nieuws voor de menselijke ijdelheid, zo omschreef de Duitse schrijver Philipp Blom de corona-pandemie. Maar misschien ook een gedeelde ervaring, een gemeenschappelijke resonantieruimte die de voedingsbodem kan vormen voor een nieuw soort van handelen.

Only a crisis – actual or perceived – produces real change.
milton friedman

De crisis als een opportuniteit

“Only a crisis – actual or perceived – produces real change,” zo luidde het adagium van de Amerikaanse econoom Milton Friedman. En inderdaad: velen ervoeren de eerste weken van de lockdown als een welkome pauze, een tijd om even stil te staan, om terug te blikken en vragen te stellen bij het leven dat men leidde. Niet zelden resulteerde deze periode van herbronning in het nemen van belangrijke levenskeuzes.

 

Ook Klarafestival ging doorheen een periode van intense reflectie. Waar willen we de komende jaren naar toe? Hoe zorgen we ervoor dat zowel de muzikanten op het podium als het publiek in de zaal een betere afspiegeling vormen van onze maatschappij? Met welke projecten willen we onszelf op de kaart zetten? En misschien wel het belangrijkste van al: wat kunnen we doen voor de vele mensen die niet de luxe hebben om te kunnen reflecteren, maar moeten vechten om te overleven?

 

Een veranderende maatschappij

Friedmans uitspraak heeft echter niet alleen betrekking op individuen en organisaties, maar vooral op de samenleving als geheel. De recente geschiedenis bulkt van de voorbeelden waarbij momenten van crisis leidden tot ingrijpende maatschappelijke hervormingen.


In haar boek The Shock Doctrine ontleedt de Canadese filosofe, activiste en publiciste Naomi Klein hoe Margaret Thatcher pas ruggensteun kreeg voor haar neoliberale programma na het winnen van de Falklandoorlog; hoe de aanslagen op de WTC-torens leidden tot de huidige Amerikaanse veiligheidsstaat; en hoe de omvorming van de kustlijn van Sri Lanka tot een toeristisch paradijs pas echt op gang kwam na de tsunami van 2004 – toen men lokale vissers verplichtte om hun huizen dieper landinwaarts terug op te bouwen.


Het democratisch vacuüm dat meestal ontstaat na een serieuze crisis, wordt maar al te vaak uitgebuit om agenda’s door te voeren die gevoelig liggen in de publieke opinie, zo analyseert Naomi Klein. Volgens haar moeten we vandaag onder andere beducht zijn voor een verdere reductie van de publieke sfeer, de afbrokkeling van onze zorgstaat en een ‘no-touch’-future, die slechts voor een paar bedrijven uiterst rendabel zal zijn.


Burgers dragen de verantwoordelijkheid om erover te waken dat crisissen ons niet achterwaarts, maar collectief voorwaarts katapulteren. Culturele evenementen zoals Klarafestival kunnen belangrijke impulsen geven aan het publieke debat: stemmen laten weerklinken die anders niet gehoord zouden worden, het intellectuele debat aanvullen met zintuiglijke ervaringen en door het koesteren en verder verwerken van ons kunstpatrimonium er ons aan herinneren dat de emoties die we nu doorstaan al eerder gevoeld werden.

Het democratisch vacuüm dat meestal ontstaat na een serieuze crisis, wordt maar al te vaak uitgebuit om agenda’s door te voeren die gevoelig liggen in de publieke opinie.
naomi klein

Omgaan met de coronacrisis én de klimaatcrisis

“Es ist noch nicht alles verloren“ heeft niet enkel betrekking op de actuele gezondheidscrisis, maar ook en vooral op de klimaatcrisis die we vandaag doormaken. Een hernieuwde aandacht en zorg voor onze leefomgeving is een onmisbaar deel van een duurzame samenleving. Muziek kan de band met de natuur terug aanhalen. Vaak zijn composities immers niets anders dan de neerslag van een natuurobservatie, dan de poging om het doorbreken van de zon in klanken te vatten, dan een muzikale vertaling van het ruisen van de wind.


Bij de voorbereiding van Klarafestival 2021 zweefde ons eerst het woord ‘verbinden’ voor de geest, omdat we als mensen uiteindelijk allemaal samen in hetzelfde schuitje zitten, en enkel collectieve inspanningen een oplossing vormen voor zowel de coronacrisis als de klimaatcrisis. Het delen van ervaringen, al dan niet in literatuur of muziek gesublimeerd, kan daarbij louterend werken, kan troost bieden, hoop en wie weet zelfs oplossingen. Een tweede woord dat gaandeweg naar boven kwam, vanuit de observatie dat we tot enorme collectieve inspanningen in staat zijn en dat de mens een ongelofelijk creatief wezen is, is het woord ‘weerbaarheid’. Mensen zijn in staat zich te organiseren en kunnen zo het hoofd bieden aan de moeilijkste problemen.

Hoe ziet Klarafestival 2021 eruit?

Alle positiviteit ten spijt, kunnen we er niet omheen dat het voorbije jaar nooit geziene wonden heeft geslagen. Onze persoonlijke vrijheid werd ingeperkt en heel wat mensen kwamen op verschillende manieren met verlies en gemis in aanraking. Daarom plannen we in 2021 in de eerste plaats een louterend en troostend festival. Muziek heeft de kracht om te troosten, om hoop te brengen daar waar het donker is geworden. In de tweede plaats besteden we door de selectie van specifiek repertoire en specifieke kunstenaars heel wat aandacht aan de relatie tussen de mens en zijn leefomgeving.


Een festival is op komst. Maar een concreet programma communiceren is op dit moment te vroeg. Met vaste partners als Klara, BOZAR, Flagey, deSingel en Concertgebouw Brugge plannen we vanaf midden maart een reeks voorstellingen. We starten ook nieuwe samenwerkingen, onder andere met de Brusselse gemeente Molenbeek, en gaan onder de noemer “From our festival to your house” voor een groot deel online. Gevestigde waarden als het Belgian National Orchestra, Brussels Philharmonic, B’Rock en Ictus werken projecten met ons uit, die spannender zijn dan ooit, net omdat er elke dag op de wijzigende situatie moet worden gereageerd. Klarafestival nodigt daarnaast ook jong talent uit: nieuwe ensembles zullen bij ons te gast zijn, opdrachtcomposities werden gegeven en samenwerkingen met zowel Muntpunt als het Passa Porta Festival zullen tot boeiende cross-overs leiden.

 

Van zodra het kan, communiceren we het programma. Stay tuned.